atletizmdunyasi.com: Ana Sayfa

İlk sprinterler: Öncü ve hızlı

18 Kasım 2015, 11:25 - Güncelleme: 18 Kasım 2015, 11:28

Türkiye'de atletizmin 1930'lar ve 40'lardaki sprinter kuşağı, spora önemli bir katkı yapmıştı. Rauf Hasağası'ndan Cezmi Or'a ülkenin ilk hızlı adamları... Atletizm Dünyası dergisinin arşivinden bir yazı...

İlk sprinterler: Öncü ve hızlı Çamuru gibi pistte, bez ayakkabılarla, kireç tozundan ayrılmış kulvarın sonunda gergin bir ipin birinciyi belirlediği döneme gidiyoruz… Türkiye şampiyonlukları kazanmış, rekorları alt üst etmiş büyük sprinterler karşılıyor bizi tünelin ucunda. Cezmi Or’lar, Mehmet Ali Aybar’lar, Semih Türkdoğan’lar…

RAUF HASAĞASI
Türkiye atletizm tarihindeki ilk sprint rekortmenlerinden birisi olan Hasağası’nı, yakın dostu ve büyük atletizm sevdalısı Neriman Tekil’in kaleminden okuyalım:

"Rauf, 20. asrın ilk meyvelerinden birisidir. Çünkü 6 Ağustos 1900 doğumludur. Genç yaştayken Türk atletizminin temellerini atan birisi olmuşsa, bunu kendi dinamizmine borçludur. Çünkü o tarihte pistte değil, yere çakılan kazıklar arasında çekilen ipler arasında koşmuş ve burada Türkiye rekorlarının sahibi olmuştur. Robert Koleji bitirdikten sonra Avusturya’da Craflamberg Çifliği’nde ziraat stajı yapan Rauf Hasağası, 525 sicilli aza olarak 1919’da Galatasaray’a intisap eder. 1923 yılının 25 Mayıs günü 11.4 ile 100 metre Türkiye rekoru kırmış ve bu rekoru 10 Ağustos’ta 11.2 ile yenilemiştir. 8 Kasım 1929’a kadar da rekortmen olarak kalmıştır. (…) Atletizmden önce boks yapan ve bir süre sutopu oynayan Raud Hasağası, bilhassa nezaket ve centilmenliği ile şöhretlenen ve herkes tarafından sevilen, topluluklar içinde daima aranan bir simadır."

SEMİH TÜRKDOĞAN
Ülke sprintinin ilk büyük yeteneklerinden Semih Türkdoğan, 1912 İstanbul doğumlu. Galatasaray Lisesi’ndeyken beden eğitimi öğretmeni ve boksör Zeynel Bey’in elinden tutmasıyla atletizme başladı. Henüz 15 yaşındayken 4x100 Türkiye rekoru kıran Galatasaray ekibindeydi.

Bir yıl sonra ise Amsterdam Olimpiyatları’nda 100 metre 4x100’de koşma şansına erişti. Hızlı gemişini sürdüren genç atlet Türkdoğan, 1929’da 100 metre rekorunu 11.1’e indirdi ve bu rekoru 11 saniyenin altına indiren ilk Türk sporcu oldu. Zaten 1935’te yaptığı 10.6’lık rekoru, yıllar içinde üç isim tarafından egale edildi ancak tam 25 yıl boyunca kırılamadı.

13’ün uğuruna inandığı için pistte formasına bu numarayı yazan Türkdoğan, Balkan Şampiyonası’nda bir altın (1931, 4x100), beşer tane de gümüş ve bronz madalya elde etti. Milli Takımda yaşanan 1931 boykotunda (ayrıntısı yanda) ‘emre itaatsizlikten’ önce ömür boyu men cezası aldı; sonrasında bu ceza bir yıla indirildi. Ünlü atlet, ceza dönüşünde Fenerbahçe Stadı’ndaki 1932 Türkiye şampiyonasında 100-200 dublesi yaparken, 1934 ve 1935’te 100 metre unvanını iki kez daha kazandı. Mehmet Ali Aybar’ın 200 rekorunu da egale ettiği kariyerini 1936’da noktaladı.

Galatasaray Kulübü ve Atletizm Federasyonu’nda çeşitli görevlerde bulunan Türkdoğan’ı 16 Mayıs 1994 tarihinde kaybettik.

MEHMET ALİ AYBAR
Türkiye siyasi yaşamına damga vurmuş isimlerden Mehmet Ali Aybar, atletizmin de ilk önemli figürleri arasındadır. Galatasaray Lisesi’nde başladığı atletizm yaşamında Amsterdam Olimpiyatları’na gittiği 1928 yılı, Aybar’ın 200 metreyi silip süpürdüğü sezondur.

Rauf Hasağası’nın 200 metre rekorunu üç ay içinde 24.2’den 23.4’e indiren Aybar, 1 Kasım 1929’da bu dereceyi 23 saniyenin de altına (22.8) çeker. O dönemde bu dalda dünyanın en iyi derecesi 21 saniyenin başındaydı. Katıldığı bir olimpiyat dışında Balkan şampiyonalarında boy gösteren Mehmet Ali Aybar, 4x100 takımıyla bir altın, bir de 200 metre gümüş madalyasına sahip olmuştu. Bayrak rekorlarıyla birlikte 17 Türkiye rekorunda ismi bulunan Aybar’ın 1936’ya kadar süren yarış hayatında tek Türkiye şampiyonluğunu 1935’te 400 metrede elde etmiş olması da hayli ilginçtir.

Sporu bıraktıktan sonra çok önemli bir hukukçu olan Aybar, Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi’nde görev yapmıştı. Siyasi görüşleri nedeniyle iki kez tutuklanan Aybar, 1962’de Türkiye İşçi Partisi ile TBMM’ye girme başarısı gösterdi. Türkiye’de sol hareketin en çok itibar gören figürleri arasında geçen ünlü politikacı ve spor adamı, 1995’te hayata gözlerini yumdu.



CEZMİ OR
Türkiye’de ilk dönem atletizminin çok kısa bir dönem yarışmasına karşın en çok bilinen isimlerinden biri. 1921 doğumlu Or’un şanssızlığı savaş dönemine denk gelmesi ve erken vefatıydı. Olağanüstü kabiliyetli bu sporcu, bir çok başarı yakalayabilecekken, kısa hayatı boyunca yalnızca bir kez (1941 Kahire) yurt dışında yarışma fırsatı elde edebildi. 1939-45 arasında yapabildiği atletizmde 100 metre (10.6) ve 200 metre (22.4) Türkiye rekorlarını egale etti. Spora başladıktan sadece bir yıl sonra Balkan Şampiyonası için takıma girdi ama 4x100 takımında koşturulmadı. Ancak 1942, 1943 ve 1945 Türkiye şampiyonalarında 100-200 dublesi yaparak döneminin rakipsiz sprinteri olduğunun altını çizdi. 1945’te yakalandığı tifo hastalığını yense de peşinden zatürre oldu ve 12 Aralık 1945’te 24 yaşındayken yaşamını kaybetti.

Antrenmanlarını yakından izleyen Neriman Tekil’in verdiği bilgiye göre, günde çift antrenmanı uygulayan ilk Türk atletidir. Hafta içi beş akşam Fenerbahçe Stadı’nda antrenmanlarını hiç aksatmadan yapıyordu. Unutulmaz yetenek Cezmi Or’un adı, 1946 yılından bu yana aralıksız olarak yapılan Türkiye’nin en eski uluslar arası atletizm etkinliğinde yaşatılıyor.

MUZAFFER BALOĞLU
Adapazarı’nda 1919 tarihinde doğan Muzaffer Baloğlu, Türkiye’nin 100 ve 200 metredeki ilk Balkan şampiyonudur. Haydarpaşa Lisesi’nde başladığı atletizm hayatında çok kısa sürede Fenerbahçe’ye geçen Baloğlu, Atina’daki Averof Stadı’nda 50 bin seyircinin önünde 100 ve 200 metre şampiyonu oldu. Henüz 19 yaşında bu başarıya ulaşan Baloğlu’ndan sonra bu unvana erişecek Türk atleti için 1990’a kadar beklemek gerekti.

1940 yılında 100 metre ikincisi olan Baloğlu, 4x100 takımında üçüncü Balkan altınını kazandı. Bu yarışta sakat olmasına karşın, takım listesi hakemlere daha önce teslim edildiği için acı içinde yarışmak zorunda kalmış ve altın madalyaya katkı yapmıştı. İlk başarısını Türkiye’de 7 metrenin üzerini (7.10m) atlayan ilk uzuncu olarak elde eden Muzaffer Baloğlu için, spor tarihçisi Cem Atabeyoğlu, yazılarında “Sarışın Owens” yakıştırmasını yapıyordu.

1939 Atina’da Türkiye’nin ilk 100m Balkan şamp. 11.5. 200’ü de 23.0 ile aldı. 1990’a kadar başka çıkmadı. 1940’ta 200 gümüşü aldı. Aynı şamp’ta 4x100’de koştu, altın aldı. 100 metrede 10.8, 200 metrede 22.5, 400’de ise 51.7’lik derecelere sahip olan başarılı atlet, Cezmi Or’u geçerek 200 metrede 1941 ve 1944 yıllarında Türkiye şampiyonluğu kazandı.

Tarihçi Cem Atabeyoğlu’na göre 200 metrede onun gibi bir viraj dönene rastlamayan Türkiye atletizmi, bu önemli atletini 1944’te ciddi bir sakatlık yüzünden erkenden kaybetti. Sporu bıraktıktan sonra Adapazarı’nda akaryakıt bayiliği, hotel işletmeciliği gibi işler yapan Baloğlu, 2001 yılında vefat etti.

DİĞERLERİ...
Elbette atletizmin ilk 20 yılında sadece bu atletler yoktu. Onlarla birlikte antrenman yapan, milli takımda bayrak alıp veren, zaman zaman onları geçen, rekorlarını kıran başka atletler de yarıştı aynı dönemde… 200 metre rekortmeni Adil Giray, Balıkesirli ünlü sprinter Raif Egemen, 1927 Türkiye şampiyonasının 100-200 dublecisi İzmir’den Said Odyak, 100 metre ve 110 engelde ilk rekorların sahibi ve 1924 Paris’te yarışan Şekip Engineri ve milli takımın üyelerinden Burhan Aşan, Mazhar Resmor, Unvan Tayfuroğlu ile kısa engel koşularında ön plana çıkan Faik Önem, Sedat Sora ve Tevfik Böke, 1940’lara kadar pistlere damga vuranlar arasındaydı…

Bu yazı, Atletizm Dünyası Dergisi'nin Bahar 2014 tarihli 10. sayısında yayımlanmıştır.
atletizmdunyasi.com / Şevket F. Erbay
Paylaş:
İlgili Haberler:

Tarih ile köprü: Göker

Tarih ile köprü: Göker
1952 Olimpiyatları'nın yarışmacılarından 87 yaşındaki Turhan Göker, Atletizm Dünyası okurlarının karşısında...

Atletizm Dünyası 5 yaşında

Atletizm Dünyası 5 yaşında
Türkiye'nin alanındaki tek haber kaynağı atletizmdünyasi.com, Nisan 2012'de başladığı yayın hayatında 5. yılı doldurdu.
Yorum Ekle
 
 
Yorumlar
Bu habere henüz yorum yapılmamış.
2017 PERFORMANS LİSTELERİ
Erkekler Kadınlar >
100 metre Sydney Siame 9.88
200 metre Akani Simbine 19.95 A
400 metre Steven Gardiner 44.26
800 metre Clayton Murphy 1:43.60
1500 metre Josh Kerr 3:35.99
5000 metre Brett Robinson 13:22.93
10 bin metre Abbabiya Simbassa 28:03.83
Yarı maraton Bedan Karoki Muchiri 59:10
Maraton Wilson Kipsang Kiprotich 2:03:58
3000m su engelli Getnet Wale 8:25.28
110m engelli Yordan L. OFarrill 13.33
400m engelli Abderrahaman Samba 48.31 A
Gülle atma Ryan Crouser 22.15
Disk atma Fedrick Dacres 68.88
Çekiç atma Pawel Fajdek 81.39
Cirit atma Ioánnis Kiriazís 88.01
Dekatlon Lindon Victor 8472
20 km yürüyüş Kaihua Wang 1:17:54
50 km yürüyüş Håvard Haukenes 3:43:40
4x100 bayrak Canada 38.15
4x400 bayrak Empire Athletics 3:00.92
ANKET
Türkiye atletizminde hangisi daha önemli sorundur?




ad tv twitter facebook rss phone